Reflection – Học nhiều hơn từ trải nghiệm

Hôm nay mình sẽ bắt đầu bài viết này bằng 1 câu chuyện khi mình còn làm marketing cho một trung tâm tiếng Anh.

Trong team marketing khi đó, có 1 anh thiết kế là người phụ trách chính cho ấn phẩm của bên mình. Anh này tốt nghiệp ở 1 trường thiết kế có tiếng ở Hà Nội vào thời đó, đã có kinh nghiệm đi làm được nhiều năm nên lương được trả cũng khá là cao. Sản phẩm anh làm ra cũng rất đẹp, rất ưng ý mọi người. Tuy nhiên, duy nhất có 1 điều là anh thiết kế rất chậm, 1 ấn phẩm đôi khi phải chờ đến 3-4 hôm mới team nhận được. Mà các bạn nếu làm trong phòng marketing sẽ biết, khi nhận được thiết kế cả đội còn phải duyệt và sửa lại, vậy là lại mất thêm 1-2 hôm nữa công việc mới hoàn thành xong. Như vậy, tính với mức lương công ty bỏ ra thì vị trí đang thuê anh này là không hiệu quả.

Reflection

Sau 1 vài lần nhắc nhở thì cuối cùng chị giám đốc công ty quyết định là cho anh này nghỉ việc. Và các phần thiết kế trong công ty thì được giao lại cho 1 bạn khác trong phòng marketing đảm nhiệm. Bạn này thì chuyên làm marketing, và thiết kế thì không phải là chuyên môn của bạn ấy. Công việc ban đầu cũng có chút khó khăn, nhưng sau khoảng một vài tuần thì công việc bắt đầu suôn sẻ. Chị giám đốc thì rất hài lòng vì công việc vừa hoàn thành đúng hạn mà chi phí lương được cắt giảm đi rất nhiều. Tiền thuê thiết kế chỉ phải trả thêm cho bạn làm marketing 1 chút; mà lại còn cắt giảm đc rất nhiều chi phí khác nữa tính cho 1 đầu nhân sự.

Đó là câu chuyện của hơn 10 năm trước.

Mình lấy lại làm ví dụ để bắt đầu cho câu hỏi mà mình đã trăn trở trong nhiều năm. “Vì sao một số người đi làm rất lâu mà năng lực lại không tăng lên theo số năm kinh nghiệm?”.

Và nếu là mình, thì làm thế nào mình có đảm bảo rằng bản thân có thể phát triển, giỏi hơn được mỗi ngày?

Trạng thái vùng an toàn

Mình nhớ rằng, những ngày mới đi làm là những ngày mà bản thân mình cảm thấy stress nhất, vì rất nhiều thứ mới phải học. Từ việc làm quen với các phần mềm, website, học cách làm báo cáo. Làm công việc ở công ty chưa hết, tối về mình còn phải lên mạng để mày mò học thêm cái này cái kia để làm việc tốt hơn, năng suất hơn. Đó là giai đoạn mình làm sai nhiều nhất, cũng là học đc nhiều kinh nghiệm quý báu nhất trong nghề.

Thế nhưng nhìn lại mình thấy rằng, quá trình này nó chỉ diễn ra rõ ràng nhất vào 1-2 năm đầu tiên. Rồi sau đó công việc sẽ rơi vào 1 trạng thái vùng an toàn, kết quả là những năm sau đó thì mình phát triển rất chậm. Trong quá trình mình đi tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi này, mình có đọc 1 cuốn sách Outliers – là những kẻ xuất chúng  của Malcolm Gladwell, tác giả này có đưa ra 1 khái niệm là “10 ngàn giờ làm việc”.

Ý tưởng này cho là: Một người muốn trở thành chuyện gia trong 1 lĩnh vực nào đó cần dành ít nhất 10 ngàn giờ tập trung thực hành. Thế nhưng thực tế lại cho chúng ta thấy câu chuyện không hề đơn giản như thế. Có rất nhiều người trong cuộc sống, thời gian làm việc không phải là 1 yếu tố quyết định đến năng lực của họ. Đặc biệt chúng ta có thể dễ nhìn thấy trong các công việc như là: giáo viên, kỹ sư, thiết kế như trong câu chuyện trên. Có rất nhiều người đi làm cả mấy chục năm thế nhưng kỹ năng làm việc cũng sẽ chỉ tương đương với những người 2-3 năm mới vào nghề. Bản thân mình cũng không là ngoại lệ, mình có thể có đến chục năm trong nghề marketing thế nhưng mình vẫn phải đối mặt với việc cạnh tranh với 1 nhóm lực lượng lao động mới, những người trẻ chỉ có 2-3 năm kinh nghiệm nhưng lại rất xuất sắc và tỏ ra không hề thua kém.

Hay nói theo 1 cách khác thì kinh nghiệm không phải là yếu tố quyết định về chuyên môn, năng lực của 1 người.

Trong quá trình tìm hiểu về thói quen và tâm lý học hành vi, mình biết thêm được rằng, sau khi làm quen với 1 công việc cụ thể, chúng ta thông thường sẽ rơi vào 1 trạng thái gọi là autopilot. Bạn có để ý rằng rất nhiều lần chúng ta lái xe trong vô thức đi theo 1 con đường quen thuộc mà chúng ta thường đi, sau đó mới chợt nhớ ra là hôm nay chúng ta phải đi 1 con đường khác không?

Đó là trạng thái autopilot.

Ở trạng thái này thì chúng ta sẽ xử lý công việc theo thói quen cũ – một hành vi đc lặp đi lặp lại trong vô thức. Trong công việc, kết quả của chúng ta vẫn sẽ suôn sẻ và đáp ứng được vừa đủ trong 1 khoảng thời gian nhất định.

Thế nhưng, có một vấn đề trong thời đại mới, là một người khi chỉ có kỹ năng vừa đủ thì không chỉ khiến chúng ta bị tụt hậu so với những người mới vào nghề, mà thậm chí còn có khả năng bị loại khỏi lực lương lao động. Lý do là vì thị trường lao động ngay nay thay đổi quá nhanh, công nghệ, AI đã thay thế đc cho rất nhiều vị trí.

Giải pháp là gì?

Vậy thì làm thế nào chúng ta có thể tốt hơn mỗi ngày? Làm sao chúng ta có thể học hỏi hiệu quả hơn từ những trải nghiệm của mình?

Hơn 1 năm trước, mình có tham gia 1 khóa học tiếng Anh tại trường ĐH Macquarie, Úc.

Khóa học tiếng Anh này có 1 điều thú vị là, thay vì dạy theo các kỹ năng nghe nói đọc viết như ở Việt Nam, thì họ đưa vào là dạy sinh viên các phương pháp học tập bằng tiếng Anh. Khi lồng ghép như vậy thì người học vừa được trang bị ngôn ngữ, vừa được trang bị các kỹ năng hỗ trợ quá trình hỗ tập sau này.

 “We do not learn from experience. we learn from reflecting on experience.”

– John dewey (1933).

Tạm dịch là: “Chúng ta không học được từ trải nghiệm, mà là chúng ta học được được từ cách suy ngẫm về những trải nghiệm đó”.

Một trong những phương pháp học tập mình được dạy, đó là Reflection – tiếng Việt gọi là sự suy ngẫm. Định nghĩa cơ bản, là cách mà chúng ta nhìn lại những trải nghiệm mình đã có ở quá khứ, từ đó rút tỉa những bài học giá trị. Trong nhịp sống rất nhanh, Reflection lại càng trở lên quan trọng, theo mình có 3 giá trị lớn nhất của nó, đó là:

  • Thứ nhất, Reflection giúp chúng ta nhớ tốt hơn.

Một trong những vấn đề lớn nhất của chúng ta ngày nay đó là tiêu thụ nội dung quá nhiều – dẫn tới 1 điều là rất khó để chúng ta ghi nhớ, tiêu thụ kiến thức 1 cách hiệu quả. Thì reflection giúp chúng ta làm đc điều đó, làm cho quá trình tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn. Bản có để ý thấy rằng, mỗi 1 lần chúng ta hồi tưởng lại những gì đã diễn ra, chúng ta kể lại cho bạn bè, ng thân thì những câu chuyện đó sẽ làm chúng ta nhớ rất lâu không?

Mình vẫn nhớ như in một hình ảnh lúc 2 tuổi, mà anh trai họ mình luộc cho mình 1 quả trứng, mà không biết sao bằng cách nào đó mình vẫn nhớ cái hình ảnh đó đến tận bây giờ và rất hay kể lại cho con gái mình nghe. Mình nghĩ 1 phần lý do mình có thể nhớ 1 ký ức ấy tốt đến vậy là vì mình hồi tưởng lại câu chuyện đó rất nhiều lần, nó là kỷ niệm gắn bó giữa 2 anh em được kể đi kể lại nhiều lần từ bé.

  • Thứ 2, reflection giúp chúng ta có thời gian để nhìn kỹ hơn về 1 sự việc, nhận ra những điểm đúng và sai mình đã làm để đúc rút lại thành bài học.

Chúng ta có thời gian để đi sâu hơn vào 1 sự việc vừa diễn ra. Có thời gian để dừng lại phân tích điểm hay điểm dở mình từ đó có cái nhìn sâu sắc hơn về trải nghiệm của mình.

Nếu reflection hình thành như một thói quen, nó cũng sẽ làm thay đổi cách mà bạn trải nghiệm. Mình thì hay viết để reflection lại các bài học trong tuần của mình. Và để VIẾT 1 cách chi tiết, hiệu quả hơn, mình tự yêu cầu ngược lại với bản thân là, mình cần quan sát kỹ hơn ở những trải nghiệm lần tới. Khi đó thì mình mới có nhiều thứ để viết, mà nhiều bài học để rút tỉa, sử dụng.

  • Cuối cùng điều thứ 3, reflection giúp chúng ta có thêm những góc nhìn khác, và có thể tìm ra bài học khác nữa mà chúng ta chưa nhìn ra.

Khi reflection, bản thân chúng ta có thể tách biệt góc nhìn của mình ở hiện tại và phiên bản của quá khứ. Chúng ta sẽ tỉnh táo hơn để nhìn nhận mọi thứ đã diễn ra và tìm thấy thêm ý nghĩa từ đó. Khi nghiên cứu về chủ đề reflection này, mình cũng có đọc nhiều nguồn tài liệu uy tín, một trong số đó là  bài báo trên Harvard Business Review. “CÓ RẤT NHIỀU nghiên cứu chỉ ra rằng thói quen reflection có khả năng tách biệt ra nhóm người bình thường và nhóm người xuất sắc trong cùng 1 lĩnh vực. Reflection là một nền tảng để phát triển rất nhiều kỹ năng mềm quan trọng khác.”

Các bạn học tiếng Anh, khi quay lại video và tự đánh giá, có thể biết mình nói sai ở đâu, nói sai ở chỗ nào. Các bạn hay viết khi đọc lại bài của mình cũng sẽ thấy, vô số điểm hành văn mà mình đang lẽ ra có thể viết hay hơn. Các bạn quay video, làm vlog, khi xem lại sản phẩm của mình cũng nhận được vô số các bài học, đáng lẽ mình nên làm thế này thay vì thế kia. Reflection là cách tự sửa mình, tự feedback và trở nên tiến bộ.

Reflection – hay “tự học” giống như hình ảnh một người tự tạc lên hình dáng của mình.

Vậy thì làm như thế nào để reflection cho đúng và hiệu quả?

Có một vài cách khác nhau, ví dụ như : Gibbs Reflective Cycle, hay 6 stages of an experience. Tuy nhiên trong bài viết này mình sẽ lựa chọn 1 công thức đơn giản nhất, cách mà mình vẫn thường sử dụng, có thể đơn giản hóa lại bằng 3 câu hỏi: What? So what? and Now what?

What? Cái gì đã diễn ra?

Cách mô tả những gì đã diễn ra và khi chúng ta dành thời gian hồi tưởng lại NHỮNG ĐIỀU ĐÓ, chúng ta sẽ nhớ lâu hơn. Bạn có thể mô tả câu chuyện của mình 1 cách chân thực hơn bằng những câu hỏi khác như câu chuyện đó diễn ra ở đâu, diễn ra khi nào và như thế nào, những ai có trong những câu chuyện đó?

Và đây cũng sẽ là 1 kho tàng thông tin, những câu chuyện rất riêng, rất thật mà chúng ta có thể sử dụng để truyền tải, để giao tiếp với mọi người. Khi hồi tưởng lại trải nghiệm của mình, 1 trong những yếu tố quan trọng nhất mà chúng ta nên tập trung, đó là cảm xúc.

Trong 1 nghiên cứu được đề cập trên HBR, 3 loại trải nghiệm về cảm xúc mà có thể mang lại những bài học giá trị cho bạn nhất thông qua reflection: đó là những trải nghiệm mang đến cho bạn sự ngạc nhiên, sự tức giận và cảm giác thất bại.

Khi những cảm xúc này được dán nhãn 1 cách rõ ràng, chúng ta đã cảm thấy như thế nào, chúng ta có cơ hội để hiểu mình hơn, từ đó có khả năng điều chỉnh cảm xúc của mình một cách tốt hơn trong tương lai.

So what?

Đây là bước làm cho trải nghiệm của bạn thực sự có ý nghĩa. Nó tạo ra sự khác biệt giữa việc mô tả sự việc với những ý nghĩa sâu hơn đắng sau sự việc đó. Ở bước này việc của chúng ta cần làm là  phân tích tình huống, nhìn vào cảm xúc của minh và tìm ra những ý nghĩa thực sự đằng sau nó.

Vì sao bản lại cảm thấy như vậy? bạn đã phản ứng ra sao và phản ứng của bạn nói lên điều gì?

Ở bước này đòi hỏi bản thân chúng ta phải thẳng thắn và dũng cảm nhìn nhận vào vấn đề một cách khách quan

Chúng ta đã làm sai, làm chưa tốt ở đâu? Việc nhìn nhận ra cái sai sót  của mình thực sự đòi hỏi chúng ta phải rất dũng cảm và thành thật.

Now what?

Là bước cuối cùng để chúng ta rút tỉa ra những bài học đáng giá cho mình. Những điều gì bạn có thể rút kinh nghiệm, chuẩn bị trước và áp dụng để làm gì tốt hơn cho những lần sau? Nếu trải nghiệm đó là những sai lầm thì điều gì bạn cần làm để ngăn ngừa nó trong tương lai.

Thực tế, phương pháp này rất đơn giản, là cách mà mình có thể thi thoảng chúng ta  vẫn làm.

Thế nhưng giá trị ở đây là quá trình Reflection đã công thức hóa lại  trở thành 1 phương pháp có thể sử dụng như 1 thói quen quan trọng hàng ngày; và mình cần làm đúng và làm thường xuyên.

Viết nhật ký để reflection

Sau khi bạn biết đc cách reflection hiệu quả rồi, bạn có thể đưa thói quen này áp dụng vào cuộc sống bằng những cách khác nhau ví dụ như là viết nhật ký. Nghe tưởng chừng như phương pháp nay đơn giản nhưng thực tế bản thân mình thấy rằng việc này cũng rất khó, khi chúng ta phải chủ động ngồi lại, dũng cảm đối mặt với những con người thật của mình, nhìn lại những sai sót của mình để học tập từ đó.

Viết nhật ký chính là 1 trong yêu cầu mà mình phải làm trong chương trình học về quản trị lãnh đạo ở Macquarie.

Kết luận

Trong quá trình học ở Úc, khi càng tìm hiểu càng học thêm, mình càng cảm nhận thấy tầm quan trọng của bản thân mình trong quá trình học. Có lần mình nói đùa trên Facebook là: “Đi loanh quanh nửa vòng trái đất, bỏ tiền đến 1 đất nước tiên tiến để học, thế rồi được khuyên rằng, người thầy lớn nhất lại là chính mình.”

Thực tế chiêm nghiệm, mình thấy bản thân chúng ta có khả năng dạy cho mình nhiều hơn chúng ta tưởng. Và reflection chính là 1 phương pháp để tự bản thân chúng ta dạy lại mình, chúng ta tự học 1 cách hiệu quả.

Qua những chia sẻ này, các kỹ năng, phương pháp mà mình chia sẻ, từ Critical thinking đến Growth mindset đều chủ trọng vào 1 điều, đó là chúng ta có thể tự trang bị, tự học và cuối cùng là tự chịu trách nhiệm đc cho cuộc đời của mình.

Một lần nữa chúc các bạn tự học thật hiệu quả. Hẹn gặp lại các bạn trong 1 chủ đề khác vào tuần tới.

Đây là một bài viết được văn bản hóa dựa theo nội dung trong tập podcast mới nhất của mình. Các bạn có thể nghe phiên bản audio tại đây.

5/5 - (1 vote)

Đăng ký bản tin để nhận thêm những thông tin thú vị khác nhé!

Don't worry, I hate spam too!

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

LET’S KEEP IN TOUCH!

Để lại thông tin để mình có thể liên hệ với bạn trong tương lai.