Tư duy phản biện – Critical Thinking

Có người cho rằng Tư duy phản biện là cách chúng phản biện lại một lập luận bằng những dẫn chứng cụ thể, tuy nhiên theo mình, cách định nghĩa như vậy là chưa đủ và rất dễ dẫn đến việc chúng ta hình thành định kiến, việc hiểu đúng một khái niệm vô cùng quan trọng bởi nó sẽ quyết định tiếp chúng ta làm gì với khái niệm ấy.

Vậy thì Critical Thinking hay Tư duy phản biện là gì?

Cụm từ Critical Thinking được xuất phát từ tiếng hy lạp, có nghĩa là “khả năng phán xét hoặc phân biệt.” Theo định nghĩa của ĐH Monash, mình có thể hiểu rằng Tư duy phản biện là cách chúng ta suy nghĩ kỹ về một chủ đề bằng cách đặt ra những câu hỏi, rồi phân tích, giải thích và sau đó là đưa ra đánh giá của riêng mình dựa trên bằng chứng chúng ta có.

Critical thinking is a kind of thinking in which you questionanalyseinterpretevaluate and make a judgement about what you read, hear, say, or write. 

– Monash University.

Trong tiếng Việt chúng ta dịch ra 1 cụm từ sử dụng phổ biến nhất là tư duy phản biện. Thế nhưng, theo mình từ phản biện rất dễ hiểu sai, tức là hiểu theo cách này có nghĩa là chúng ta sử dụng những lập luận để bảo vệ 1 ý kiến có phần đối nghịch.

Tư duy theo cách này có 2 lỗi:

  • 1 là hầu hết các sự vật, sự việc đều có tính 2 mặt, mặt xấu và mặt tốt, hay ưu và nhược điểm. Nếu bạn tư duy theo chiều hướng đối nghịch, thì bạn cũng sẽ dễ dàng tìm thấy các chứng cứ để bảo vệ lập luận đối nghịch đó của mình.
  • Điều này cũng sẽ dẫn tới lỗi thứ 2, đó là, chúng ta bị bó hẹp tư duy, từ đó rất khó để có thể học tập và tiếp thu các ý tưởng mới.

Ở nền giáo dục của các nước phương Tây tiên tiến hiện nay, họ rất đề cao tư duy phản biện. Trong chương trình mình đang học ở Macquarie cũng như vậy, tư duy phản biện là 1 trong những kỹ năng ưu tiên được nhà trường hướng tới, mong muốn trang bị đầu ra cho các sinh viên tốt nghiệp.

Từ đó, mình có thể hiểu được rằng, tư duy phản biện là cách chúng ta đặt câu hỏi, phân tích đánh giá 1 chủ đề, thế nhưng để có được tư duy phản biện tốt thì còn đòi hỏi chúng ta có 1 quá trình phía trước nữa – từ việc tự nghiên cứu, tự tìm hiểu, rồi tổng hợp và chắt lọc thông tin, sau đó là kết nối các kiến thức lại với nhau, sắp xếp để có được những lập luận chặt chẽ và logic.

Khi mà quá trình tư duy này lặp đi lặp lại trong 1 thời gian dài, tính bằng năm, thì sẽ hình thành nên cho chúng ta một thói quen tư duy khi tiếp cận bất kỳ chủ đề nào.

Và chúng ta gọi đó là tư duy phản biện.

Vì sao mà tư duy phản biện lại đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống hiện đại ngày nay?

Nguyên nhân số 1: Tư duy phản biện giúp chúng ta đưa ra những quyết định sáng suốt.

Tư duy phản biện ở góc độ nào đó giúp chúng ta những quyết định quan trọng dựa trên lý trí. Trong cuốn sách mình đã đọc là tư duy nhanh và chậm, của 1 tiến sĩ về tâm lý học, ông đưa ra khái niệm 1 Hệ thống tư duy của não bộ con người. Trong sách ông có viết rằng, con người có 2 hệ thống tư duy làm việc song song là hệ thống tư duy số 1 dựa trên cảm tính và hệ thống tư duy số 2 dựa trên lý tính. Bất ngờ là, hầu hết các quyết định mà chúng ta đưa ra hàng ngày đều do hệ thống số 1 cảm tính chi phối. Khi có được 1 tư duy phản biện tốt, có nghĩa là bạn đang trang bị cho mình 1 thói quen sử dụng hệ thống tư duy số 2 về lý tính, kết quả rõ ràng là bạn có khả năng đưa ra nhiều quyết định sáng suốt hơn, và từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của mình.

Nguyên nhân số 2 đó là vấn đề của cách tiếp cận thông tin ngày nay – quá dễ dàng.

Youtube là một trường Đại học lớn nhất thế giới, thế nhưng ngược lại, đó là mang đến những thông tin chưa được chắt lọc, kiểm duyệt. Trong số các videos trên Youtube, có rất nhiều video được tạo ra với mục đích cá nhân riêng, vì nổi tiếng, kiếm tiền…Bạn cần trang bị tư duy phản biện tốt để chắt lọc những thông tin đó. Tư duy phản biện đóng vai trò như một bộ lọc kiểm duyệt.

Nguyên nhân số 3: Tư duy phản biện trang bị khả năng học sâu.

Liên quan đến khả năng học tập của bạn. Cùng tiếp xúc với 1 chủ đề, 1 môi trường, bạn để ý thấy rằng có người hấp thụ được rất nhiều, có người lại học được rất ít, lý do đằng sau đấy 1 phần là do tư duy phản biện của họ. Có ng học được ít vì chỉ nhìn thấy bề mặt của sự việc, họ học được ở những phần kiến thức rất nông Thế nhưng số khác có thể phân tích vấn đề, đút rút ra được những bài học ở tầng sâu hơn, từ đó dễ dàng áp dụng hơn trong các tình huống khác. đó là việc họ sử dụng tư duy phản biện của mình để chạm đến 1 tầng kiến thức quan trọng – mình có thể gọi là Học sâu.

Nó thể hiện ở từng bài giảng, cách yêu cầu sinh viên học, cách sinh viên chúng mình thể hiện ở các bài luận của từng môn học.

Yêu cầu rõ ràng mình thấy ở đây nhất là gì?

Người học phải chủ động tìm hiểu, đọc các bài viết nghiên cứu xung quanh chủ đề đó, từ đó tổng hợp, rút ra ý nghĩa của đằng sau những lập luận đó, sử dụng các luận cứ đó để bảo vệ quan điểm của mình.

Vậy làm thế nào để rèn luyện một tư duy phản biện tốt?

Đây là câu hỏi mà đến bây giờ mình vẫn đang thực hiện và tìm kiếm thêm những câu trả lời tốt hơn.

Bạn hình dung tư duy phản biện giống như 1 bài tập thể dục mà chúng ta đã được học trên ghế nhà trường, thế nhưng thay vì tập luyện thể chất bên ngoài thì chúng ta thực hiện bằng bộ não, cách chúng ta tư duy bên trong.

  • Đầu tiên chúng ta phải biết được là bài tập đó nó như thế nào? Thì chúng ta có thể thực hiện bằng cách đặt những câu hỏi để làm rõ vấn đề? Vì sao nó lại thế này mà không phải thế kia? Rồi tập cách suy luận, với những sự việc như vậy thì nó có ý nghĩa gì? Hay là cách chúng ta đúc rút, kết luận. Những bài học gì chúng ta có thể rút tỉa được, áp dụng được từ kiến thức hay trải nghiệm chúng ta có?
  • Thì về cơ bản đó là bài tập của tư duy phản biện mà chúng ta phải thực hiện, và mình ý thức được là bài tập đó nó quan trọng, nó cần thiết để khi có cơ hội là chúng ta sẽ tận dụng thực hành.

Vậy thì làm sao chúng ta thực hiện hàng ngày được?

Theo mình thì tư duy phản biện có thể gắn liền với 3 thói quen sau:

Thói quen thứ nhất là đọc sách.

Mình thì thường hay đọc sách vào buổi sáng, với 1 cốc cafe, vì lúc đó mình tỉnh táo và nhiều năng lượng nhất. Và vì tập luyện tư duy phản biện dẫn đến 1 điều cụ thể nữa trong lúc đọc sách đó là đọc chậm. Đặc biệt với các ý quan trọng mà tác giả hay bôi đậm ở mỗi chương sách ấy, đó là kết luận mà chúng ta có thể dùng để liên tưởng, phán đoán, áp dụng và tư duy sâu.

Thói quen thứ 2 là viết.

Trong rất nhiều môn học liên quan đến tư duy lãnh đạo mà mình đang đc học tại Mq ấy, thì thứ chúng mình thường phải làm, tiếng anh gọi là reflection, mỗi khi reflection như vậy mình có cơ hội nhìn lại cảm xúc của mình, trải nghiệm của mình qua 1 năng kính khác, mới hơn, khách quan hơn, từ đó đúc rút ra những bài học mà có thể trong khi trải nghiệm mình không nhận ra. Mà lúc viết như vậy ấy, mình cũng có cơ hội để tư duy phản biện, tìm hiểu thêm xem, liệu rằng kết luận trc của mình đúng hay sai, tìm kiếm kết thông tin để kiểm chứng lại suy nghĩ của mình. Một lần nữa các bạn thấy rằng, tư duy phản biện nó phải là 1 quá trình mở, có đầu ra đầu vào, như vậy sự kiểm chứng mới có ý nghĩa.

Thói quen thứ 3

Có thể gọi là 1 quan điểm sống mà hiện tại mình đang theo đuổi đó là creation thay vì consumption. Giải thích ý này đó là vấn đề của đa số chúng ta hiện nay là tiêu thụ nội dung quá nhiều, và quá dễ. Theo mình điều chúng ta nên làm, đó là bằng 1 phưogn thức nào đó để tập trung vào những công việc tập trung vào sự kiện tạo. Khi bạn tập trung vào sự sáng tạo, sản xuất nội dung, ví dụ đơn giản như là công việc ghi lại podcast như mình đang làm, thì chúng ta có lý do để tiêu thụ nội dung một cách có chủ đích, có lý do để tổng hợp tìm kiếm thông tin, để tư duy phản biện. Đây chính là cái lõi, cái ý mà mình tâm đắc nhất trong tập podcast ngày hôm nay, mình muốn truyền tải đến các bạn. Hãy tập trung vào creation thay vì consumption.

Bài viết này được mình biên soạn và thu âm trong tập podcast số 5 của series Tự học. Các bạn muốn nghe phiên bản audio có thể theo dõi mình tại đây.

5/5 - (1 vote)

Đăng ký bản tin để nhận thêm những thông tin thú vị khác nhé!

Don't worry, I hate spam too!

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

LET’S KEEP IN TOUCH!

Để lại thông tin để mình có thể liên hệ với bạn trong tương lai.